Infosmog.pl

AirFox – rozproszony system pomiaru jakości powietrza

Wokulskiego 11, 58-100 Świdnica. Polska
+48 74 641 61 00
kontakt@infosmog.pl

infosmog.pl

Pył zawieszony PM2.5 i PM10 – normy i szkodliwość

W tym artykule zebraliśmy najczęstsze pytania i odpowiedzi dotyczące pyłów zawieszonych. Dowiesz się z niego, czym jest PM10, PM2.5 oraz inne szkodliwe dla zdrowia substancje. Skąd biorą się pyły zawieszone? Jakie są dopuszczalne normy dla tych drobnych cząsteczek, które przenikając do naszych dróg oddechowych odpowiednio długo i intensywnie, mogą doprowadzić do ich podrażnienia, a nawet do przedwczesnej śmierci człowieka. 

 

Czym są pyły zawieszone?

Co roku słyszymy w mediach hasła: PM10, PM2.5. Kumulacja informacji o PM przypada na okres zimowy. Czym jest ten „PM”? To z języka angielskiego „particulate matter”, czyli cząsteczka stała. Cząsteczki te dzielą się ze względu na wielkość. Liczba przy PM oznacza maksymalną wielkość cząsteczki w mikrometrach. Poprzez wprowadzenie do atmosfery zanieczyszczają powietrze.

Skąd pochodzi pył zawieszony?

Źródłami pyłu zawieszonego są przede wszystkim indywidualne systemy grzewcze w domach oraz układy wydechowe pojazdów.

„Pyły atmosferyczne są zanieczyszczeniami zarówno pierwotnymi, emitowanymi bezpośrednio do atmosfery, jak i wtórnymi, powstającymi w atmosferze w wyniku reakcji chemicznych. Źródła emisji pyłów pierwotnych, które ogólnie można podzielić na naturalne i antropogeniczne, są bardzo liczne i różnorodne. Do naturalnych źródeł emisji pyłów w troposferze zalicza się wybuchy wulkanów, pożary lasów, unoszenie materiałów osadowych, aerozole morskie, a także materiał pochodzenia roślinnego i zwierzęcego.

Głównymi źródłami pyłów antropogenicznych są procesy produkcyjne i procesy spalania paliw, zwłaszcza paliw stałych. Duże ilości pyłów są emitowane z przemysłu energetycznego, wydobywczego, metalurgicznego, chemicznego, budowlanego (produkcja cementu) oraz z sektora transportu, gdzie znaczna część emisji pochodzi nie z procesu spalania paliw, ale ze ścierania opon, hamulców i powierzchni dróg, a także z sektora komunalno-bytowego.” – podaje „Kompendium wiedzy o zanieczyszczeniu powietrza pyłem zawieszonym w Polsce” wydanym przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska.

Pyły zawieszone

Pyły zawieszone z drobinkami sadzy (w zależności od frakcji cząsteczek są to PM10, PM2,5 czy PM1 – im niższa wartość tym mniejsza frakcja i tym samym większa szkodliwość). Pył zawieszony dociera wszędzie, wprowadzając niepożądane substancje do ekosystemu, a co za tym idzie do organizmów, które w nim funkcjonują.

Pył zawieszony PM10

Składa się z mieszaniny cząstek zawieszonych w powietrzu, będących zlepkiem różnych substancji. Pył zawieszony może zawierać substancje toksyczne takie jak wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, (np. rakotwórczy benzo(a)piren), metale ciężkie oraz dioksyny i furany).

Pył PM 10 to cząstki o średnicy mniejszej niż 10 mikrometrów. To jedna piąta grubości ludzkiego włosa. Może więc docierać do górnych dróg oddechowych i płuc.

Poziom dopuszczalny dla stężenia średniorocznego PM10 wynosi 40 μg/m3.

Pył zawieszony PM2.5

Bardzo drobny pył o średnicy mniejszej niż 2,5 mikrometra. Przeciętnie stanowi 60% pyłu PM10 w sezonie letnim i ponad 75% w sezonie zimowym. Mogą one docierać do górnych dróg oddechowych, płuc oraz przenikać do krwi.

Poziom dopuszczalny dla stężenia średniorocznego dla pyłu PM 2,5 wynosi 25 μg/m3.

Pył zawieszony PM1

Ze względu na wielkość cząsteczki jest to najbardziej niebezpieczny rodzaj pyłu zawieszonego. Te ultradrobne cząsteczki mają średnicę poniżej 1 mikrometra. Przenikają do krwiobiegu przez płuca i rozprzestrzeniają się do narządów.

Pył zawieszony PM0.1

To pył ultradrobny. Frakcja pyłu zawieszonego o średnicach zastępczych cząstek poniżej 0,1 mikropmetra.

Czym jest benzo(a)piren?

W kontekście pyłu zawieszonego często pada także hasło: benzo(a)piren. Jest to rakotwórczy i mutagenny związek chemiczny będący przedsta-wicielem wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych. Benzo(a)piren to substancja znajdująca się np. w papierosach. Wykazuje on małą toksyczność ostrą, natomiast dużą toksyczność przewlekłą, co związane jest z jego zdolnością kumulacji w organizmie.

Dopuszczalny średnioroczny poziom benzo(a)pirenu to 1 ng/m3.

Co wchodzi w skład pyłu zawieszonego?

Wśród głównych składników chemicznych pyłu zawieszonego można wyróżnić:

  • materiał mineralny,
  • sól morską,
  • pierwotny bioaerozol (PBAP),
  • węgiel elementarny (EC),
  • węgiel organiczny (OC),
  • wtórne aerozole organiczne (SOA),
  • wtórne aerozole nieorganiczne (SIA, ang. Secondary Inorganic Aerosols): jony siarczanowe (SO42-),
    azotanowe (NO3-) i amonowe (NH4+),
  • pierwiastki śladowe.

Inne szkodliwe substancje

W atmosferze jest dużo więcej szkodliwych substancji i trujących związków chemicznych. Najpopularniejsze to:

  • dwutlenek siarki – jest wyjątkowo szkodliwy zarówno dla zdrowia człowieka, jak i całego środowiska (to jedna z głównych przyczyn powstawania kwaśnych deszczy),
  • tlenki azotu–w tym dwutlenek azotu-będące jedną z przyczyn powstawania dziury ozonowej czy smogu,
  • metale ciężkie (wśród nich rtęć, kadm, ołów, mangan, chrom) – są szkodliwe dla ludzi, zwierząt i roślin,
  • wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne m.in. benzo(a)piren – substancje rakotwórcze i powodujące silne zatrucia,
  • dioksyny – trujące związki chemiczne, często odpowiedzialne za pojawienie się nowotworów czy bezpłodności.

 

Szkodliwość pyłu zawieszonego

Wszystkie omówione substancje zanieczyszczają powietrze, którym oddychamy. Oddziałują na osoby w każdym wieku, włącznie z płodem. Powodują choroby płuc i serca, układu krążenia oraz nerwowego, reakcje alergiczne i wiele, wiele innych negatywnych skutków aż po przedwczesną śmierć. Złe powietrze zatruwa organizmy żyjące oraz ekosystem lądowy i wodny. Natura nie przystosowała nas do takich warunków. Nie posiadamy żelaznych płuc. Poznaj dane, które wskazują skalę problemu.

 

Dane, rankingi i statystyki

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) podaje, że jedynie 2% populacji miejskiej na świecie żyje na obszarach, na których nie są przekraczane poziomy pyłów w powietrzu atmosferycznym rekomendowane przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).

Organizacja OECD przewiduje również, że do 2050 r. zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego przez pyły spowoduje dwukrotny wzrost zgonów z tej przyczyny – do 3,6 mln rocznie – i stanie się najczęstszą przyczyną przedwczesnych zgonów związanych z czynnikami środowiskowymi – wyprzedzając obecnie najczęstsze przyczyny takich zgonów na świecie, do których zalicza się brak dostępu do czystej wody pitnej, złe warunki sanitarne i złą jakość powietrza wewnętrznego.

Poziomy średnioroczne PM10 i PM2.5 przekraczane są w większości aglomeracji i miast powyżej 100 000 mieszkańców, a także na obszarach pozamiejskich.

Polska od lat stoi na niechlubnym podium i znajduje się w czołówce krajów Unii Europejskiej z największą emisją pyłów zawieszonych. Jesteśmy czerwoną plamą na mapie Europy.

Źródło: E-misyjny poradnik, projekt Lokalne Partnerstwa Niskoemisyjne

Dlatego tak istotna jest świadomość zagrożenia, zrozumienie procesów, w jakich biorą udział pyły atmosferyczne, zmiana zachowań i złych nawyków oraz poprawa jakości powietrza.

 

Monitoring jakości powietrza

O rosnącym zagrożeniu świadczy także informowanie społeczeństwa o poziomach stężenia pyłu zawieszonego. Stałym elementem prognozy pogody jest, szczególnie w okresie zimowym, podawanie stężenia drobinek pyłu w powietrzu. O rzeczywistej jakości powietrza oraz poziomie zanieczyszczeń informują również elektroniczne tablice na przystankach komunikacji miejskiej. W miastach staje coraz więcej stacji monitorujących jakość powietrza i dokonujących pomiarów stężenia pyłów zawieszonych PM2.5 i PM10.

Kluczową rolę odgrywa podstawowy dostęp do wiedzy o tym, jak mierzyć się ze smogiem, w czym pomagają także różne aplikacje, np. aplikacja mobilna AirFox. Mając dostęp do pomiarów na żywo i mapy zanieczyszczeń zawsze podejmiesz właściwą dla swojego zdrowia decyzję, chociażby o wyjściu na spacer.

 

Bądź na bieżąco i edukuj się w zakresie poprawy jakości powietrza i ochrony zdrowia.